Παιδί και Τιμωρία

Πώς μπορεί ο γονιός να βοηθήσει το παιδί προκειμένου το παιδί να κατανοήσει το λάθος του.

shallow focus photography of two boys doing wacky faces

Το λάθος είναι άθλος, καθώς μέσα από αυτό μαθαίνουμε, διευρυνόμαστε και αντιλαμβανόμαστε τις επιπτώσεις των επιλογών μας, όμως, όπως αναφέρουν τα λεξικά, λάθος είναι μια ενέργεια ή παράλειψη που αποκλίνει ή που έρχεται σε αντίθεση με το ορθό, το επιθυμητό, το επιτυχημένο ή μια ενέργεια ή παράλειψη που έρχεται σε αντίθεση προς τους ισχύοντες κανόνες της ηθικής, της κοινωνικής συμπεριφοράς (Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, 2006-2008). 

Αυτές οι ενέργειες, παραλείψεις, αποκλίσεις και μη επιθυμητές συμπεριφορές εκ μέρους των παιδιών, οδηγούν σε τιμωρητικές πρακτικές των γονέων ή των ατόμων που έχουν την επιμέλεια του παιδιού, σαν μέσο διαπαιδαγώγησης ή συμμόρφωσης (Ι.Υ.Π., 2007). Ως τιμωρία βέβαια, δεν εννοούμε μόνο τη σωματική βία ή τη στέρηση κάποιου αγαθού, αλλά και κάθε συμπεριφορά που επιβάλλεται στο παιδί ως αποτέλεσμα που προκύπτει από μια μη αποδεκτή πράξη του, όπως ο αποκλεισμός από προνόμια, η συναισθηματική απόσυρση του γονέα, ο εκφοβισμός, η τεχνική του διαλείμματος κ.α. (Ι.Υ.Π., 2007; Καναβιτσάς, 2016). 

Ειδικά για τη σωματική τιμωρία των παιδιών μέχρι και στο σχετικά πρόσφατο παρελθόν εκτιμάται ότι ήταν μια πρακτική κοινώς αποδεκτή, σε ποσοστά που άγγιζαν το 90% τη δεκαετία του 1950 στην Αμερική, αφού θεωρείτο η καταλληλότερη μέθοδος συμμόρφωσης, και παράλληλα διακριτά διαφοροποιημένη σε σχέση με τη σωματική κακοποίηση (Durrant &  Ensom, 2012).  Στην Ελλάδα είναι ενδεικτική η έρευνα των Φερέτη και Σταυριανάκη (1997) με θέμα «Η χρήση της σωματικής τιμωρίας στη διαπαιδαγώγηση των παιδιών στη σύγχρονη ελληνική οικογένεια. Μια κοινωνιολογική μελέτη στην περιοχή της πρωτεύουσας», η οποία διεξήχθη σε αντιπροσωπευτικό δείγμα 591 οικογενειών μαθητών δημοτικών σχολείων, η οποία έδειξε ότι το 65,5% των γονέων κατέφευγαν στη σωματική τιμωρία, ενώ το ποσοστό των αγοριών (71,3%) που τιμωρούνταν υπερέβαινε εκείνο των κοριτσιών (59,7%).

Ωστόσο, καθώς πλείστες μελέτες και έρευνες (όπως αναφέρονται στο Ι.Υ.Π., 2007) βρήκαν συνδέσμους μεταξύ της σωματικής τιμωρίας και 

  1. μεγαλύτερης αντικοινωνικής συμπεριφοράς για σημαντικό χρονικό διάστημα, ανεξαρτήτως φυλής, κοινωνικοοικονομικού status, καθώς και γνωσιακών ερεθισμάτων και συναισθηματικής στήριξης που ενδέχεται να τους παρέχουν οι μητέρες στα παιδιά (Gunnoe & Mariner 1997, Kazdin 1987, Patterson et al. 1989, Straus et al. 1997), 
  2. ότι οι ενήλικες που υπήρξαν θύματα σωματικής τιμωρίας και βίας γενικότερα όταν ήταν παιδιά, είναι πιο πιθανό να παρουσιάσουν καταθλιπτικά συμπτώματα ή βίαιη συμπεριφορά κατά την ενήλικη ζωή (Berkowitz 1993, Strassberg et al. 1994, Straus 1994, Straus & Gelles 1990, Straus & Kantor 1992), 
  3. ότι το μήνυμα που λαμβάνει ένα παιδί όταν το χτυπούν για να το τιμωρήσουν είναι ότι η βία είναι μια ορθή μέθοδος επίλυσης προβλημάτων (Straus et al. 1980, Straus et al. 1997), 
  4. ότι η σωματική τιμωρία είναι υποτιμητική, ενώ το θύμα αισθάνεται απελπισία και ταπείνωση, καθώς στερείται το σεβασμό που του αξίζει, με αποτέλεσμα να γίνεται πιο υποχωρητικό ή επιθετικό (Sternberg et al. 1993, Straus 1994),
  5. ότι η σωματική τιμωρία κλονίζει έως και διαγράφει τη σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ του γονέα και του παιδιού, μειώνοντας την επιθυμία για συνεργασία εκ μέρους του παιδιού και ενισχύοντας τον εθισμό του σε αυτήν, καθιστώντας άλλες μορφές διαπαιδαγώγησης λιγότερο αποτελεσματικές (Straus 1994), 
  6. ότι τα παιδιά που τα χτυπούν συχνά είναι πιο πιθανό με την πάροδο των ετών να λένε ψέματα ή να εξαπατούν τους γύρω τους, να είναι απείθαρχα στο σχολείο, να φοβερίζουν και να απειλούν συνομήλικους (σε συμμορίες ή μόνα τους), και όλα αυτά χωρίς να αισθάνονται ενοχές ή να έχουν αναστολές (Straus et al. 1997), 
  7. ότι η σωματική τιμωρία έχει αρνητική επίπτωση στη γνωσιακή ανάπτυξη των παιδιών, καθώς έχει παρατηρηθεί ότι τα εν λόγω παιδιά έχουν χαμηλή επίδοση στο σχολείο (Straus & Mathur 1995, Straus & Paschall 1998), κ.α.,

δηλαδή μίας σύνδεσης μεταξύ σωματικής τιμωρίας και γενικών αρνητικών επιπτώσεων στην προσωπικότητα και τον ψυχισμό του παιδιού, τα ποσοστά άρχισαν να φθίνουν (Durrant &  Ensom, 2012), αφού το φαινόμενο μελετήθηκε, τα αποτελέσματα δημοσιοποιήθηκαν, η κοινή γνώμη ευαισθητοποιήθηκε και ο γονέας φαίνεται να αντιλήφθηκε ότι η πρακτική αυτή είχε και αρνητικές συνέπειες.

Αναφερόμενοι σε πιο πρόσφατα δεδομένα, μια μετα-ανάλυση ορόσημο, που δημοσιεύθηκε το 2002 από τον Gershoff, έδειξε ότι υπάρχει μία σημαντική θετική σχέση μεταξύ σωματικής τιμωρίας και υψηλότερων επίπεδων άμεσης υποχωρητικότητας και επιθετικότητας, χαμηλότερων επίπεδων εσωτερίκευσης/αποδοχής των ηθικών κανόνων, κακής ψυχικής υγείας, παραβατικότητας και αντικοινωνικής συμπεριφοράς  ανεξάρτητα από το μέγεθος του δείγματος, τη θέση της μελέτης, την ηλικία των παιδιών ή οποιαδήποτε άλλη μεταβλητή (Gershoff, 2002).

Το 1989 άλλωστε, γεννήθηκε και η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού του ΟΗΕ, η οποία πρόκυψε λόγω της ανάγκης ύπαρξης σαφών περιγραφών και πλαισίων προστασίας των βασικών ελευθεριών και δικαιωμάτων των παιδιών και η οποία αναφέρει στο άρθρο 19 ότι «τα Συμβαλλόμενα Κράτη λαμβάνουν όλα τα κατάλληλα νομοθετικά, διοικητικά, κοινωνικά και εκπαιδευτικά μέτρα, ώστε να προστατεύσουν το παιδί από κάθε μορφή βίας, προσβολής ή βιαιοπραγιών σωματικών ή πνευματικών, εγκατάλειψης ή παραμέλησης, κακής μεταχείρισης ή εκμετάλλευσης, συμπεριλαμβανόμενης της σεξουαλικής βίας….» (United Nations General Assembly, 1989). Η παρούσα Σύμβαση επικυρώθηκε από την Ελλάδα και δημοσιεύθηκε στο Φ.Ε.Κ. Α’192/1992, ενώ ο νέος νόμος 3500/06  (ΦΕΚ Α’ 232/2006) για την ενδοοικογενειακή βία, απαγορεύει πλέον την άσκηση σωματικής βίας σε βάρος ανηλίκου ως μέσο σωφρονισμού στο πλαίσιο της ανατροφής του, με τη ρητή διευκρίνιση ότι η σωματική τιμωρία δεν περιλαμβάνεται στα επιτρεπτά μέτρα σωφρονισμού και ότι η χρήση της επισύρει για τους γονείς τις συνέπειες της κακής άσκησης της γονικής μέριμνας. Επίσης, η σωματική τιμωρία απαγορεύεται πλέον ρητά στα σχολεία και τα ιδρύματα της χώρας. Είναι τέλος, σημαντικό να αναφέρουμε ότι ακόμα και σε επίπεδο Συντάγματος, με το Αρθρ. 7, παρ.2, τα βασανιστήρια, οποιαδήποτε σωματική κάκωση, βλάβη υγείας, ή άσκηση ψυχολογικής βίας, καθώς και κάθε άλλη προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας απαγορεύονται και τιμωρούνται, όπως νόμος ορίζει.

Αντιλαμβανόμαστε λοιπόν, ότι το νομοθετικό πλαίσιο ξεκάθαρα προστατεύει το παιδί όχι μόνο απέναντι στη χρήση σωματικής βίας, αλλά και κάθε πράξης που προσβάλλει την προσωπικότητά του και του αποστερεί το δικαίωμα σε μία ισορροπημένη και ευτυχισμένη πραγματικότητα. Γιατί όμως να χρειαζόμαστε νομοθετικό πλαίσιο για να οριοθετηθούμε και να παραπέμψουμε αρμοδίως κατά περίπτωση; Διότι μέχρι να φτάσουμε στο ιδανικό που προσβλέπουμε, δηλαδή στην εξάλειψη του φαινομένου σε όλες του τις εκφάνσεις και διαβαθμίσεις, φαίνεται να είναι αναγκαία η ύπαρξη μηχανισμών ελέγχου και προστασίας των παιδιών. 

Όσο περισσότερο ευαισθητοποιείται και εκπαιδεύεται όμως το άτομο, ο γονέας, τόσο τα ποσοστά χρήσης τιμωρητικών μεθόδων θα φθίνουν, αφού θα γίνεται χρήση εναλλακτικών μεθόδων αντιμετώπισης του λάθους-άθλου. Ο γονέας λοιπόν, εκπαιδεύοντας πρώτα και κύρια τον εαυτό του και ειδικά με τη βοήθεια του Συμβούλου, ο οποίος μπορεί να τον καθοδηγήσει, χρειάζεται να αναγνωρίσει το γονεϊκό του ρόλο, να τηρεί τις αποστάσεις, να αποφεύγει τις εκρήξεις, να αντιλαμβάνεται ότι η κατανόηση ενός λάθους μπορεί να είναι μια χρονοβόρα διαδικασία, να αναγνωρίζει και να επιβραβεύει τις μικρές ή μεγάλες επιτυχίες του παιδιού, να ενδυναμώνει, να προσφέρει λύσεις και διαφορετικές οπτικές, να επεξηγεί τις επιπτώσεις των πράξεων του παιδιού έχοντας κατά νου τις φυσικές και λογικές συνέπειες, να έχει σταθερότητα στις αποφάσεις, ο ίδιος να λύνει τον φαύλο κύκλο μοτίβων συμπεριφορών μέσω αλλαγής προτύπων συμπεριφορών (Κίκιλα & Κουτελέκος, 2011) και πάνω από όλα να επικοινωνεί και να είναι καθοδηγητικός με σαφή όρια και συνεχή παρουσία.  Είναι λοιπόν σημαντικό οι γονείς να εκπαιδευτούν εκ νέου ως προς νέους τρόπους πειθαρχίας με προγράμματα και διδασκαλία θετικών τεχνικών γονικής μέριμνας για τη βελτίωση της συμπεριφοράς των παιδιών (Fletcher, 2012). Ο Σύμβουλος είναι αυτός που θα συμβάλλει σημαντικά στην ανάπτυξη τέτοιων προγραμμάτων πρόληψης και παρέμβασης, μέσω των οποίων προβληματικές συμπεριφορές αντιμετωπίζονται και θετικές συμπεριφορές ενισχύονται (ASCA, 2013). 

Τέλος, ο ρόλος του ενημερωμένου για τις εξελίξεις Συμβούλου, μέσα σε αυτή τη διαδικασία, είναι υποστηρικτικός και καθώς έχει πρωταρχική υποχρέωση απέναντι στο παιδί, θα πρέπει να συνηγορεί εκ μέρους του, αλλά και να πληροφορεί τους γονείς και να τους προτείνει βάσει επιστημονικών τεκμηρίων κατάλληλες δράσεις (Nieman & Shea, 2004) που όχι μόνο θα βοηθήσουν το ίδιο το παιδί να αντιληφθεί το λάθος του, αλλά θα το βοηθήσουν να νιώσει ασφαλές να αποτυγχάνει και να ξαναδοκιμάζει, θα του προσφέρουν εργαλεία που θα προάγουν την υπευθυνότητα και την αυτοεκτίμησή του, θα ενισχύσουν τη συνεργατικότητά του, θα το βοηθήσουν να παίρνει σωστές αποφάσεις και κυρίως θα το βοηθήσουν να έχει μια σχέση εμπιστοσύνης, αγάπης και ενσυναίσθησης με τους γονείς του, μια σχέση συμμαχίας, συνεχούς ενίσχυσης και εξέλιξης. 

Συγγραφέας - Βιβλιογραφία - Συνδεσμοι

Συγγραφέας: Αγγελική Αρβανίτη, Πολιτισμολόγος, Σχολική Σύμβουλος, Σύμβουλος Επαγγελματικού Προσανατολισμού

 

  1. Ανακτήθηκε από το academia  https://www.academia.edu/resource/work/41028902 
  2. ASCA, The School Counselor and Discipline (Adopted 1989; revised 1993, 1999, 2001, 2007, 2013).  Ανακτήθηκε από https://www.schoolcounselor.org/asca/media/asca/PositionStatements/PS_Discipline.pdf 
  3. Durrant, J., & Ensom, R. (2012). Physical punishment of children: lessons from 20 years of research. CMAJ : Canadian Medical Association Journal184(12), 1373–1377. http://doi.org/10.1503/cmaj.101314
  4. Fletcher, J. (2012). Positive parenting, not physical punishment. CMAJ : Canadian Medical Association Journal, 184(12), 1339. http://doi.org/10.1503/cmaj.121070
  5. Gershoff, ET, (2002). Corporal punishment by parents and associated child behaviors and experiences: a meta-analytic and theoretical review. Psychol Bull., 128(4), 539-79.
  6. Καναβιτσας, Ευ., (2016).  Τιμωρία, τι είναι, ποιες μορφές περιλαμβάνει. Διαθέσιμο στο: https://www.e-psychology.gr/children-teens-family/36-ti-einai-i-timoria-poies-morfes-perilamvanei.html
  7. Λάθος [1]. Στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. Ανακτήθηκε 9 Φεβρουαρίου, 2018, από http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/search.html?lq=%CE%BB%CE%B1%CE%B8%CE%BF%CF%82&dq=
  8. Νικολαΐδης, Γ., Πετρουλάκη, Κ., Σταυριανάκη Μ. (2007). Η εξάλειψη της σωματικής τιμωρίας στα παιδιά. Αθήνα: Ινστιτούτο Κοινωνικής Προστασίας και Αλληλεγγύης (Ι.Κ.Π.Α.) Διαθέσιμο στο: http://www.ich-mhsw.gr/sites/default/files/timoria.pdf
  9. Nieman, P., & Shea S., (2004). Effective discipline for children, Canadian Paediatric Society, Community Paediatrics Committee, Paediatric Child Health 9(1), 37-41.
  10. United Nations, (1989). General Assembly – Forty Fourth Session, Human Rights,  Convention on the Rights of the Child. NY. Διαθέσιμο στο: https://treaties.un.org/doc/source/docs/A_RES_44_25-Eng.pdf
  11. Φερέτη Ε., Σταυριανάκη Μ., (1997). Η χρήση της σωματικής τιμωρίας στη διαπαιδαγώγηση των παιδιών στη σύγχρονη ελληνική οικογένεια. Μια κοινωνιολογική μελέτη στην περιοχή της πρωτεύουσας. Ινστιτούτο Υγείας Παιδιού Διαθέσιμο στο: https://www.synigoros.gr/resources/525_1_ereuna_tou_institoutou.pdf)

Συγγραφέας: Ελληνικό Κέντρο Συναισθημάτων

Παιδί και Τιμωρία 7
Το Επίσημο προφίλ του Ελληνικού Κέντρου Συναισθημάτων. Δημιουργήθηκε το 2009 ως Human Evolution Center ( το Κέντρο της Ανθρώπινης Ανάπτυξης) και μετονομάσθηκε σε Ελληνικό Κέντρο Συναισθημάτων το 2019. Δημιουργός και εμπνευστής του είναι ο οραματιστής, συγγραφέας και σύμβουλος προσωπικής ανάπτυξης Αργύρης Σ. Μάρδας.

Το ήξερες ότι αγοράζοντας προγράμματα από το κέντρο μας ενισχύεις 100% τις φιλανθρωπικές κοινωνικές μας δράσεις;

Γνώρισε την Συναισθηματική μας Εκπαίδευση για όλους!

Σε εμάς είσαι πάντα πρώτη/ος

Κάνε εγγραφή και ενημερώσου πρώτη/ος για τα νέα μας!

Layer 1
Σύνδεση Κατηγορίες
Συνεχίζοντας την περιήγηση στο emoducation.com, αποδέχεστε τη χρήση cookies.